Uit de praktijk van...
Marja Leermakers, diëtist UMC Utrecht

Als diëtist in een Academisch Ziekenhuis begeleid ik patiënten tijdens verschillende fases van kanker. Voor deze groep gelden andere uitgangspunten voor voeding dan voor gezonde mensen.

Patiënten met kanker hebben vaak veel vragen over wat voor hen de beste voeding is. Zal ik extra vitamines gebruiken? Is vlees slecht? Is sojamelk beter dan gewone melk? Er is veel informatie te vinden via internet maar dat kan ook verwarrend werken. Een advies van een deskundige geeft toch meer helderheid.

Ondervoeding

Het is belangrijk dat een kankerpatiënt een optimale conditie heeft om de medische behandeling te kunnen doorstaan. Het gewichtsverloop is daarbij de belangrijkste indicatie. Onbedoeld gewichtsverlies van vijf procent binnen een maand of tien procent binnen een half jaar wijst op ondervoeding. Ondervoeding maakt een behandeling zwaarder en vertraagt het herstel. De patiënt heeft dan extra energie en eiwitten nodig om lichaamsgewicht en spiermassa te behouden.

De medische behandeling is een intensief traject voor de patiënt en zijn naasten. Naar het ziekenhuis reizen, herstellen na een operatie, omgaan met emoties en met bijwerkingen van bestraling of chemotherapie, de hevige vermoeidheid. De ziekte zelf en emotionele factoren kunnen de eetlust dan verstoren. Afhankelijk van de soort kanker kunnen er bovendien slik- of maag-darmklachten zijn. Een dieetadvies ‘op maat’ houdt rekening met de mogelijkheden en wensen van de patiënt.

Extra vitamines?

Op gewicht blijven en voldoende eten en drinken blijkt een grote opgave voor de patiënt. Hoe is de maaltijdverdeling en de voedselkeuze? Door het eetpatroon op een rijtje te zetten, kunnen verbeteringen worden aangebracht. Soms is bij kauw- of slikklachten vloeibare dieetvoeding nodig. Het gaat dus om heel praktische adviezen. Ik vind het heel bijzonder om als diëtist een rol te hebben in de ondersteuning van de patiënt en zijn naasten.

Het blijkt dat 50 tot 70 procent van de kankerpatiënten extra vitamines en anti-oxidanten gebruikt, vaak zonder dat de behandelend arts hiervan weet. Het gebruik van hooggedoseerde preparaten wordt tijdens de medische behandeling ontraden. Er zijn aanwijzingen dat ze het beoogde effect van een tumorbehandeling kunnen tegenwerken.

Herstel na de behandeling*

Als de medische behandeling is afgerond, begint de fase van herstel. Het herstellen van de bijwerkingen vraagt tijd en de vermoeidheid kan langdurig en hardnekkig zijn. Door onvoldoende beweging neemt bovendien de spiermassa af, wat de vermoeidheid verergert.

Het ontstaan van overgewicht na een behandeling is het meest bekend bij borstkankerpatiënten. Maar ook bij prostaat- en darmkanker komt het verschijnsel voor. Oncologische revalidatie en bewegen onder supervisie kan dan een keerpunt zijn in de strijd tegen de vermoeidheid en tegen overgewicht.

 

*Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds raadt mensen die kanker hebben gehad aan zich aan de aanbevelingen ter preventie van kanker te houden, tenzij zij dat niet kunnen of tenzij een arts, diëtist of verpleegkundige anders voorschrijft. Daarvoor hebben we de brochure ‘Voeding en leefstijl na kanker’ ontwikkeld. U kunt deze brochure downloaden of bestellen via www.wcrf.nl/publicaties.

Maar er is meer onderzoek nodig om het verband tussen voeding, leefstijl en de terugkeer van kanker beter te begrijpen. Het internationale WCRF-netwerk werkt momenteel aan een doorlopende analyse van al het onderzoek dat beschikbaar komt op het gebied van de overleving van borstkanker.