Voorkom kanker met de levensloopbenadering

Factoren waaraan we in onze vroege jeugd zijn blootgesteld, beïnvloeden de kans om kanker te ontwikkelen op latere leeftijd. Zo spelen voeding en leefstijl op jonge leeftijd een grote rol in onze gezondheid op latere leeftijd. Ook het geboortegewicht en het genetisch materiaal zijn factoren die een rol spelen bij het ontstaan van kanker in ons latere leven.

Tijdens de analyse van duizenden wetenschappelijke onderzoeken voor het WCRF-rapport Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective is een duidelijk beeld ontstaan hoe groeipatronen en –ontwikkeling tijdens de gehele levensduur (vanaf de conceptie) het risico op kanker kunnen beïnvloeden. Op deze manier de oorzaken van kanker onderzoeken, noemen we de ‘levensloopbenadering’.

Achterhalen van de mechanismen bij kanker
Wetenschappers gebruiken deze levensloopbenadering om de mechanismen bij het ontstaan van kanker te achterhalen. Dr. Carol Devine, werkzaam op de afdeling voedingswetenschappen aan de Cornell Universiteit in Engeland, benadrukt het belang van de levensloopbenadering bij de preventie van kanker. “Bij de preventie van kanker moeten we ons niet concentreren op volwassenen, maar juist heel vroeg beginnen. Er zijn namelijk veel momenten in ons leven die een grote rol spelen bij het ontstaan van kanker. Deze momenten vinden plaats in alle stadia van het leven en stapelen zich gedurende het hele leven op. En hoe eerder we beginnen met een gezonde voeding en een gezonde leefstijl, hoe beter het is.”

Jaap Seidell, hoogleraar Voeding en Gezondheid aan de Vrije Universiteit in Amsterdam is het met professor Devine eens. “Het risico op kanker wordt door veel verschillende factoren tijdens ons gehele leven beïnvloed. Maar we kunnen wel degelijk het risico op kanker verlagen door ons gedrag aan te passen. Voor de meeste vormen van kanker zijn dat leefstijlfactoren als niet roken, slank blijven, lichamelijk actief blijven en kiezen voor een gezond voedingspatroon. Afzonderlijk hebben deze factoren een bescheiden bijdrage aan de preventie van kanker. Maar het gezamenlijke effect is aanzienlijk, zowel op individueel niveau als op bevolkingsniveau.”

Factoren die van invloed zijn op het risico
Er zijn drie belangrijke fasen in ons leven waarin we extra gevoelig zijn voor factoren die het risico op kanker kunnen beïnvloeden. Dit zijn de fasen:

• in de baarmoeder als foetus
• in de kinderjaren
• in de puberteit

Voeding beïnvloedt in de drie groeifasen respectievelijk het geboortegewicht, de mate van groei en het bereiken van seksuele rijpheid. Deze factoren hebben een wisselwerking met het lichaamsvet en de genen. Deze interacties kunnen hormoonspiegels en celontwikkeling veranderen, wat weer een rol kan spelen bij het krijgen van kanker. De groeifasen spelen ook een rol bij de uiteindelijke lichaamslengte en bij het opslaan van overtollig lichaamsvet.

Overtollig lichaamsvet
Hoe meer lichaamsvet een persoon heeft, hoe groter de kans dat lichaamscellen carcinogeen worden. Overtollig lichaamsvet verstoort namelijk de hormoonbalans. Hierdoor is de kans groter dat cellen zich abnormaal gaan gedragen wat uiteindelijk tot kanker kan leiden. Het ontstaan van kanker in de darm, het rectum, de alvleesklier, nieren, slokdarm en baarmoeder staan allemaal in verband met overtollig lichaamsvet.

Het verband tussen overtollig lichaamsvet en borstkanker is complexer. Te veel lichaamsvet, zowel in de kinderjaren als op volwassen leeftijd, is waarschijnlijk een oorzaak van post-menopauzale borstkanker. Daarentegen lijkt overgewicht weer te beschermen tegen pre-menopauzale borstkanker. Maar iemand met een hoog geboortegewicht heeft weer een grotere kans op pre-menopauzale borstkanker. Deze vorm van kanker komt echter veel minder vaak voor dan borstkanker na de menopauze. Daarom raden wij aan tijdens het gehele leven een gezond gewicht te behouden.

Oestrogenen
De aanmaak van oestrogenen is een andere factor die van invloed is op het risico op het ontwikkelen van kanker. Dat kan te maken hebben met overgewicht in de kinderjaren. Meisjes met overgewicht krijgen vaak op jongere leeftijd hun eerste menstruatie. Hiermee verlengen ze de tijd dat hun lichaam oestrogeen produceert. En de oestrogeenproductie wordt in verband gebracht met een hoger risico op post-menopauzale borstkanker.

Zwangerschap
Een andere kritische fase in het leven van de vrouw is de zwangerschap. Zowel een bevalling als het geven van borstvoeding verlaagt het risico op borstkanker gedurende het hele leven. Onderzoek heeft aangetoond dat borstvoeding tevens het risico op kanker bij het kind verlaagt. Een reden daarvan kan zijn dat borstgevoede kinderen minder kans op overgewicht hebben.

Levenslange gewoontes
Professor Seidell: ”Het bewijs dat lichamelijke groei en ontwikkeling het risico op kanker op latere leeftijd beïnvloeden, is overtuigend gegeven in het wetenschappelijke WCRF-rapport. Hieruit kunnen we concluderen dat ouders een belangrijke rol spelen bij het verlagen van het risico op kanker bij hun kinderen.”

Ook Dr. Devine benadrukt het belang van de rol van de ouders bij het beïnvloeden van het gedrag van hun kinderen. “De basis voor voedingsgewoontes en het gedrag wordt al vroeg gelegd. Gewoontes en gedrag ontwikkelen zich in de context van het gezin, werk en de fysieke omgeving. Gezonde gewoontes die al vroeg zijn aangeleerd, worden meestal makkelijker meegenomen naar de volwassen jaren. Zo is het voor een volwassene makkelijker om regelmatig lichamelijk actief te zijn als hij of zij dat als kind ook al was. Door ons te concentreren op de meest kritieke perioden in het leven (de levensloopbenadering) kunnen we de kankerincidentie in de toekomst terugdringen.”

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bronnen

• American Institute for Cancer Research, Science Now, Preventing Cancer: The Life-Course Approach, Washington D.C., voorjaar 2008 (www.aicr.org)
• World Cancer Research Fund/American Institute for Cancer Research. Food, Nutrition, Physical Activity and the Prevention of Cancer: a Global Perspective, Washington D.C. AICR 2007