Gezondheidslogo’s
Sinds enkele jaren zien consumenten op verpakkingen van voedingsmiddelen logo’s staan als het Gezonde Keuze Klavertje en het Ik Kies Bewust-logo. Deze logo’s geven aan dat het product verantwoord is voor de gezondheid. Maar is dat ook zo?Het gebruik van logo’s biedt zeker kansen voor het verbeteren van het voedingspatroon en de gezondheid van de consument. Maar of dat daadwerkelijk gebeurt, hangt volgens de Gezondheidsraad af van een aantal zaken:
1. In hoeverre deugen de criteria op basis waarvan de logo’s worden toegekend?
2. Gebruiken consumenten deze informatie op een juiste manier als ze een product kiezen?
3. Worden producenten door het gebruik van logo’s gestimuleerd om hun productassortiment te verbeteren?
Gezonde voeding: logo’s onder de loep
In december 2008 bracht de Gezondheidsraad een adviesrapport uit in opdracht van minster Klink van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Het advies luidde: streef naar één logo voor gezonde voedingsmiddelen. Minister Klink riep de voedingsmiddelenindustrie, supermarkten en cateraars op om gezamenlijke criteria voor gezondere voedingsmiddelen op te stellen. “Dat leidt vanzelf tot één logo en eerlijke voorlichting voor consumenten”, aldus de minister.
De minister vond verder dat de criteria die worden gebruikt voor het toekennen van logo’s aan voedingsmiddelen beter moeten aansluiten bij de ‘richtlijnen gezonde voedselkeuze’ van het Voedingscentrum. Dat was eind 2008 nog niet het geval. Ook verschillen de criteria van de twee bestaande logo’s van elkaar. Minster Klink heeft als doel gesteld om per 1 januari 2011 beide logo’s te vervangen door één logo.
Eind januari van dit jaar kwam de Europese Commissie eveneens met een voorstel. Zo wil zij dat informatie over energie, vet, verzadigd vet, koolhydraten, suiker en zout voortaan op de voorkant van de verpakkingen van voedingsmiddelen staat. De Commissie wil meer eenheid brengen in de verschillende manieren om voedingsinformatie te presenteren.
Aanpassingen volgens het advies
Sinds het advies van de Gezondheidsraad zijn er veranderingen zichtbaar geworden. Zo heeft Albert Heijn onlangs twee varianten van het Gezonde Keuze Klavertje geïntroduceerd. Er bestaat nu een klavertje met een groene ring: een gezonde keuze. En een klavertje met een oranje ring: een bewuste keuze. Deze laatste biedt de mogelijkheid om een bewuste keuze te maken binnen productgroepen met minder gezonde producten, zoals tussendoortjes en snoep.
Hiermee volgt Albert Heijn het advies van de Gezondheidsraad in 2008 op om de logo’s te laten aansluiten bij de richtlijnen van het Voedingscentrum en om één logo met twee verschijningsvormen te introduceren. Hierbij wordt de ene vorm gebruikt voor voedingsmiddelen die volgens de voedingsrichtlijn bij voorkeur gegeten moeten worden, en andere voor producten in de middencategorie uit de keuzetabel van het Voedingscentrum.
Het Voedingscentrum hanteert een keuzetabel waarin voedingsmiddelen in drie groepen zijn ingedeeld: bij voorkeur, middenweg en bij uitzondering.
Onderzoek onder de consument
Er is een aantal onderzoeken gedaan naar wat de consument vindt van de gezondheidslogo’s op voedingsmiddelen. Zo zijn de resultaten van het onderzoek van het onderzoeksinstituut LEI van de Wageningen Universiteit recentelijk bekend geworden. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de ministeries van LNV en VWS. De onderzoekers ondervroegen ruim zesduizend huishoudens over een periode van vier jaar over hun aankoopgedrag. Hieruit kwam naar voren dat mensen de gezondheidslogo’s wel bleken te kennen en met gezondheid te associëren, maar hun voedselkeuze er niet op afstemden.
Uit het Consumentenonderzoek 2009 van Deloitte onder 2.500 consumenten blijkt dat 90% van de consumenten aangeeft wel eens keurmerken in de supermarkt tegen te komen. 45% kiest in de supermarkt wel eens bewust voor producten met een dergelijk keurmerk. 41% vindt het belangrijk tot zeer belangrijk dat een keurmerk op een product aangeeft hoe gezond dit product is en 17% let er vaak tot altijd op of er een keurmerk op het product staat. Maar liefst 54% van de ondervraagden geeft aan nooit bewust producten met een keurmerk te kopen. 49% vindt dat dergelijke keurmerken alleen door de overheid toegekend zouden mogen worden.
Verbeteren van het product
Volgens Hans Dagevos van de Wageningen Universiteit, redacteur van de bundel ‘Gezondheidslogo’s op eten’, zijn de doelstellingen van dergelijke logo’s ambitieus. Zo moeten ze niet alleen leiden tot een gezonder aankoopgedrag van consumenten, maar ook “tot de ontwikkeling van gezondere producten en zelfs tot een verbetering van de volksgezondheid”, aldus Dagevos. Hij stelt dat dit laatste bijna niet te doen is. “Wel heeft de levensmiddelenindustrie de kwaliteit van veel producten verbeterd om aan de criteria van een logo te voldoen. Zo zijn de ongezonde transvetten uit de meeste levensmiddelen nagenoeg verdwenen en ook de hoeveelheid zout en suiker is in veel producten sterk afgenomen.”
Achtergrondinformatie twee logo’s
Op dit moment zijn er twee verschillende gezondheidslogo’s op voedingsmiddelen in gebruik. Het Gezonde Keuze Klavertje van Albert Heijn en het Ik Kies Bewust-logo, een initiatief van Unilever, Friesland Foods en Campina.
Ik Kies Bewust-logo
Het Ik Kies Bewust-logo is in mei 2006 geïntroduceerd. Producten met dit specifieke logo bevatten minder zout, suiker en verzadigde vetten dan vergelijkbare producten in een productgroep. Het logo komt voor op alle productgroepen, ook op ‘ongezonde’, zoals snacks. Hiermee geeft het logo aan wat de meest gezonde variant is binnen een productgroep. Om een brede uitrol van het Ik Kies Bewust-logo in de voedingsmiddelenindustrie mogelijk te maken, is een onafhankelijke stichting opgericht, Stichting Ik Kies Bewust. In december 2009 kregen 4.750 producten het Ik Kies Bewust-logo (waarvan 1.000 in de categorie vers fruit/groente).
Professor J. Brug, wetenschappelijk comité van Ik Kies Bewust:
“Goede eenduidige en wetenschappelijk onderbouwde gezondheidslogo’s kunnen gezonder eten makkelijker maken.”
Gezonde Keuze Klavertje
Het Gezonde Keuze Klavertje is in 2005 door Albert Heijn geïntroduceerd om consumenten te helpen een gezonde keuze te maken. Zij hebben bepaalde producten uitgesloten van het Gezonde Keuze Klavertje. Zo staat dit klavertje alleen op gezonde basisproducten, zoals groente, fruit, brood en aardappelen. Tevens komen alleen de eigen-merkproducten in aanmerking voor dit logo. Sinds kort heeft Albert Heijn een tweede Bewuste Keuze Klavertje geïntroduceerd met een oranje in plaats van een groene rand. Dit klavertje staat op ‘minder gezonde’ producten.
De normen voor een gezonde en bewuste keuze zijn opgesteld op basis van de richtlijnen van het Voedingscentrum. Producten die het Keuze Klavertje dragen, voldoen aan de volgende criteria:
• weinig verzadigd vet /transvet en/of
• weinig suiker en/of
• weinig zout en/of
• veel vezels
Het advies van het Wereld Kanker Onderzoek Fonds
Het Wereld Kanker Onderzoek Fonds vindt het belangrijk dat voedingsinformatie op producten gebruiksvriendelijk, nauwkeurig en uniform is. Tevens dient deze informatie bij voorkeur onafhankelijk te zijn. Het streven van de Gezondheidsraad om één gezondheidslogo te hanteren heeft daarom ook onze voorkeur. Het beste zou zijn als dit logo ontwikkeld wordt door de Gezondheidsraad of de overheid zodat de onafhankelijkheid gewaarborgd blijft.
Het rapport Policy and Action for Cancer Prevention van het internationale World Cancer Research Fund (WCRF)-netwerk uit 2009, bevat een aantal aanbevelingen voor verschillende doelgroepen in de samenleving. Zo ook aanbevelingen gericht op de levensmiddelenindustrie en de consument met betrekking tot productinformatie.
Een aanbeveling aan de levensmiddelenindustrie: “Zorg dat productinformatie in alle reclame-uitingen en op alle etiketten van voedingsproducten beschikbaar is en dat deze nauwkeurig en uniform is.” (pagina’s 128-131)
Een aanbeveling aan de consument: “Gebruik onafhankelijke voedingsinformatie, gegevens op productetiketten en andere betrouwbare informatie bij het plannen van huishoudelijke inkopen en het kopen van voedsel en drank.” (pagina’s 142-145)
Download het gehele rapport Policy and Action for Cancer Prevention.
Bronnen:
Gezonde voeding: logo's onder de loep. Gezondheidsraad, Den Haag 2008.
Consument kiest niet voor Ik Kies Bewust. Artikel onderzoek LEI onderzoekscentrum Wageningen, 2010.
Consumentenonderzoek Deloitte, 2009.
Gezondheidslogo’s op eten. Verkenningen rond hun recente opmars. Hans Dagevos en Ellen van Kleef, Wageningen Academy Publishers, 2009, ISBN 978-90-8686-136-1.
Policy and Action for Cancer Prevention, AICR/WCRF, Washington 2009.
